ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ކިބައިން ގާތްގަނޑަކަށް 5300 ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި އެންމެ މަޝްހޫރު ޞަޙާބީއަކީ އަބޫ ހުރައިރާއެވެ. ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އެކަލޭގެފާނަށް މުޙާތަބު ކުރައްވަނީ ޢަބްދުއްރަޙްމާންގެ ނަމުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ފުރިހަމަ ނަމަކީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޞަޚްރު އައްދައުސީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ކުދި ބުޅާތަކަށް ކުރެއްވި ލޯބީގެ ސަބަބުން އަބޫ ހުރައިރާގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ގޭގައި ކުޑަ ބުޅަލެއް ގެންގުޅުއްވިއެވެ. އެ ބުޅަލަށް ކާންދެއްވައި، ސާފުކޮށް ހެއްދެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ކޮންމެ ތަނަކަށް ވަޑައިގަތަސް އެ ބުޅާ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިޔަލެއްހެން އެކަލޭގެފާނާއެކު ގެންގުޅުއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނަށް “ބުޅަލުގެ ބައްޕަ”ގެ ނަމުން ނަންދެވުނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ޖަނަވާރުތަކާމެދު ވަރަށް އޯގާތެރި ބޭކަލެކެވެ.
އެކަލޭގެފާނު އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރެއްވީ ދައުސް ޤަބީލާގެ ވެރިޔާ ޠުފައިލް ބިން ޢަމްރުގެ އަތްޕުޅުމަތީގައެވެ. ފަހުން އެކަލޭގެފާނަށް މައްކާގައި ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ޝަރަފު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
ހިޖުރައިން 7 ވަނަ އަހަރުގެ ފެށުމުގައި، އެކަލޭގެފާނު މަދީނާއަށް ވަޑައިގެން މަސްޖިދުއް ނަބަވީގައި އަހްލުއް ޞުއްފާއާއެކު ހުންނެވިއެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ، އެކަލޭގެފާނުގެހުރިހާ ވަގުތެއްވެސް ހޭދަކުރެއްވި ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ އަރިހުގައެވެ. އަބޫހުރައިރަތުގެފާނު، ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ އަރިހުގައި ދަތުރުފުޅުތަކާއި ހަނގުރާމަތަކުގައިވެސް ބައިވެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނު، ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ އަރިހުގައި ހޭދަކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ފަހު 4 އަހަރު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގެ އަލިކަމާއި، ތޫނުފިލި ހަނދާނުގެ ސަބަބުން ޙަދީޘްތައް ރިވާކޮށް،ރައްކާތެރިކުރެއްވުމުގެ އެންމެ މުހިންމު މަސައްކަތް ކުރެއްވުމުގެ ޝަރަފު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ މަޝްހޫރު ޞަޙާބީ ޒައިދު ބިން ޘާބިތު ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ: “އަޅުގަނޑާއި އަބޫ ހުރައިރާ އަދި އަޅުގަނޑުގެ އެހެން އެކުވެރިއަކު މިސްކިތުގައި މާތްﷲ އަށް ދުޢާކުރަމުންނާއި ޛިކުރުކުރަމުން ތިއްބާ، ﷲގެ ރަސޫލާ ވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނާއި ދިމާއަށް ވަޑައިގެން އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އިށީނދެވަޑައިގަތެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އަޑުމަޑުކޮށްލީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: “ތިޔަބައިމީހުން ކުރަމުން އައި ކަންތައް ކުރިއަށް ގެންދާށެވެ.” “ދެން އަޅުގަނޑާއި އަޅުގަނޑުގެ އެކުވެރިޔާ އަބޫ ހުރައިރާގެ ކުރިން މާތްﷲ އަށް ދުޢާކުރީމެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުޢާއަށް އާމީން ވިދާޅުވާން ފެށްޓެވިއެވެ. ދެން އަބޫ ހުރައިރާ ދުޢާކުރައްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ: “އޭ އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯ! އަޅުގަނޑުގެ ދެ އެކުވެރިން އެދުނު ކަންތައްތަކަށް އަޅުގަނޑުވެސް އެދެމެވެ. އަދި ހަނދާންނައްތާނުލެވޭނެ ޢިލްމަކަށް އަޅުގަނޑު އެދެމެވެ.” “ނަބިއްޔާ ﷺ ވިދާޅުވިއެވެ: ‘އާމީން.’ “ދެން އަޅުގަނޑުމެން ބުނީމެވެ: ‘އަދި އަޅުގަނޑުމެންވެސް ހަނދާންނައްތާނުލެވޭނެ ޢިލްމަކަށް އެދެމެވެ.’ އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ޖަވާބުދެއްވިއެވެ: ‘ދައުސީ ޒުވާނާ (އަބޫ ހުރައިރާ) ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިން މިކަމަށް އެދިއްޖެއެވެ.'”
އެކަލޭގެފާނުގެ ތޫނުފިލި ބުއްދީގެ ޤާބިލުކަން ސާބިތުކޮށްދޭ އަނެއް ހާދިސާއަކީ، އެއްފަހަރަކު އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު، އެކަލޭގެފާނުގެ ހަނދާނުގެ ޤާބިލުކަން ޓެސްޓުކުރެއްވުމަށް މަރުވާން ބިން އަލް ޙަކަމް ގެންނެވިއެވެ. މަރުވާން ބިން އަލް ޙަކަމް، އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނުގެ ބައެއް ރިވާޔަތްތައް އެއްސެވުމަށްފަހު، ސިއްރުން ލިޔުންތެރިއަކު ލައްވާ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ހުރިހާ އެއްޗެއް ލިޔުއްވިއެވެ. އެއް އަހަރު ފަހުން މަރުވާންގެފާނު އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު ލައްވާ އަލުން އެ ރިވާޔަތްތައް ކިޔުއްވެވިއެވެ. އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު އެ ރިވާއަތްތައް އެއްވެސް ކުށަކާއި ނުލައި ވިދާޅުވުމުން މަރުވާންގެފާނު އަޖައިބުވެލެއްވިއެވެ.
އިމާމު އައްޝާފިޢީ ސިޔަރު އަޢުލާމު އަންނުބަލާއުގައި އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނާއި ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވިއެވެ: “އަބޫ ހުރައިރާގެ ޒަމާނުގައި އެފަދަ ހަނދާނަކާއެކު ރިވާޔަތްތައް ކިޔައިދިނުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާ އެހެން އެއްވެސް މީހަކު ނުވެއެވެ.“
އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު މައިންބަފައިންގެ ޙައްޤުތައް އަދާކުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބާރުއެޅުއްވިއެވެ. އިސްލާމްވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ މައިގަނޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅު އިސްލާމްވުމަށް ބާރުއެޅުއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދިގު މުއްދަތަކަށް އެކަމަނާއަށް ބާރުއަޅުއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން އެކަލޭގެފާނު ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ އަރިހުން އެކަމަނާއަށްޓަކައި ދުޢާކޮށްދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. އޭގެފަހުން އެކަމަނާ އިސްލާމްވެވަޑައިގަތެވެ.
ނަމަވެސް، އަހްލުއް ޞުއްފާގެ ދިރިއުޅުން އެހާ ފަސޭހައެއް ނޫނެވެ. ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ޞަޙާބީން ގަދަ ހޫނާއި ގަދަ ފިނީގައި ބަނޑުހައިހޫނުކަން ތަޙައްމަލުކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު ގިނަފަހަރަށް ބަނޑުހައިހޫނުކަން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ބަނޑުގައި ހިލަ އަޅުއްވައިގެން ހުންނެވިއެވެ. މިއީ ޞަޙާބީންގެ ސިފައާއި ކެތްތެރިކަމާއި، މި ދީން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެބޭކަލުން ކުރެއްވި ޤުރުބާނީތަކެވެ. އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު ފަހުން ޢުމަރުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގެ ދައުރުގައި ބަޙްރައިންގެ ގަވަރުނަރުކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙަލާދި ޙަލާލު ގޮތުގައި މުއްސަނދިވެވަޑައިގަތެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް ހަނދާންކުރައްވަނީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތް ދުވަސްވަރެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އަބޫ ހުރައިރާއަކީ ގިނަގިނައިން އަޅުކަން ކުރައްވާ ބޭކަލެކެވެ. ރޭގަނޑު ނަމާދުކުރެއްވުމުގައި ދައުރުތަކަކަށް ބަހާލައްވާފައިވެއެވެ. ރޭގަނޑުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި އެކަލޭގެފާނު ނަމާދުކުރައްވައެވެ. އޭގެފަހުން އަނބިކަނބަލުންނާއިއެކު ނަމާދުކުރައްވައެވެ. އަދި އެންމެ ފަހު ތިންބައިކުޅަ އެއްބައިގައި އެކަލޭގެފާނު ދަރިކަނބަލުންނާއިއެކު ނަމާދުކުރައްވައެވެ. އެހެންކަމުން، މުޅި ރޭގަނޑު އެކަލޭގެފާނު މަޝްޣޫލުވެފައި އޮންނަނީ ﷲ ހަނދުމަކުރެއްވުމުގައެވެ.
އަބޫހުރައިރަތުގެފާނު އަވަހާރަވީ 78 އަހަރުފުޅު ވެފައިވަނިކޮށެވެ. އަދި ޖަންނަތުލް ބަޤީޢުގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރޭގައި ވަޅުލެވުނެވެ.
އެންމެން ގުޅިގެން ފަލަސްތީނަށްޓަކައި
އަލަށް ކާންދޭން ފަށަނީތަ؟ ކިޔާލާ ކަހަލަތަ؟
